De som der delen

In gesprek over systeemverantwoordelijkheid
Publicatiejaar
2016
Auteur(s)
Martijn van der Steen
Martin Schulz
Nancy Chin-A-Fat
Mark van Twist
Thema's
Politiek en bestuur

In veel domeinen van het openbaar bestuur wordt het begrip systeemverantwoordelijkheid gebruikt. Dat was altijd al zo, maar de laatste jaren neemt het gebruik van het begrip toe. Dat gebeurt bovendien voor onderwerpen die vaak omstreden en maatschappelijk zeer relevant zijn, zoals inmiddels bijvoorbeeld de decentralisaties van het sociaal domein en de Wet op de Leefomgeving – en alles wat daaruit volgt. Zo is systeemverantwoordelijkheid een steeds belangrijkere term in ons openbaar bestuur geworden.

Het toegenomen gebruik van het begrip neemt niet weg dat er veel onhelderheid over de betekenis ervan is. Wat is systeemverantwoordelijkheid eigenlijk? Dat is een lastig te beantwoorden vraag. Systeemverantwoordelijkheid komt op waar er sprake is van ambivalentie. Het drukt uit dat we van twee tegenstrijdigheden (de som en de delen) allebei het beste willen hebben. Verantwoordelijkheid is belegd bij het systeem én bij een decentraal bevoegd gezag. Gelijktijdig is systeemverantwoordelijkheid een redundant begrip: er is overlap tussen de verantwoordelijkheid van de één en die van de ander. Het is niet duidelijk waar de verantwoordelijkheid van de een begint en die van de ander eindigt. Wiens verantwoordelijkheid in concrete gevallen het zwaarst weegt is niet duidelijk. In een poging om dit duidelijk te maken, ontrafelen we in dit essay het begrip systeemverantwoordelijkheid en doen we voorstellen voor het productief omgaan met de volgens ons inherente ambivalentie van het begrip.

Gerelateerde publicaties

Balanceren tussen inkapseling en afstoting

Een essay over de strategische functie bij de Rijksoverheid 

Een essay over de strategische functie bij de Rijksoverheid. De strategische functie van de departementen is vrijwel steeds in beweging. De vraag is wie de ‘strategen’ in dit type organisatie zijn wat voor activiteiten zij verrichten. Hoe verloopt de dagelijkse werkpraktijk en tegen welke strategische dillema’s lopen zij aan?

Thema's
Strategie en toekomst

Verschuivende verwachtingen

Over rolverandering en vormgeven aan strategische professionaliteit

In dit essay wordt verslag gedaan van de rolverandering die zich sinds de start van de vorming van de strategische afdeling heeft voltrokken binnen de bestuursdienst van een grote Nederlandse gemeente.

Thema's
Strategie en toekomst

Strategiseren in de schaduw van de macht

Politiek assistenten van bestuurders als verborgen verbinders

Politiek assistenten van bestuurders als verborgen verbinders. Politiek assistenten zijn een relatief nieuw soort functionaris, die zorg draagt voor de ondersteuning van bestuurders. De politiek assistenten vervullen een functie die niet meer als ‘extraatje’ te benoemen is, maar die inmiddels vitaal is om het systeem in stand te houden..

Thema's
Strategie en toekomst

Toekomstverkenning en organisatieontwikkeling

Ontwerpkeuzes in het scenarioproject RWS 2020

Toekomstverkenning is een veelgebruikt instrument in strategische processen, ook bij overheidsorganisaties. Strategie en toekomst zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De vraag is of en hoe dat goed gebeurt.

Thema's
Strategie en toekomst

Figureren in het verhaal van een ander

Over gezagsdragers in beeld 

De voorbeelden van de politiek in ingewikkelde mediaoptredens zijn talrijk. De essentie van ‘mediacratie’ staat in dit essay centraal: de gevolgen van de versmelting die optreedt in de handelingslogica’s van politiek, ambtenarij en media

Thema's
Politiek en bestuur