Grenzeloos samenwerken

NSOB | Grenzeloos Samenwerken. Van A naar B, via B.
Van A naar B, via B.
Publicatiejaar
2020
Auteur(s)
Martijn van der Steen
Jorren Scherpenisse
Thema's
Strategie en toekomst

Maatschappelijke opgaven houden zich niet aan departementale grenzen. Daarom proberen overheden steeds meer over organisatiegrenzen heen samen te werken aan gedeelde opgaven. Dat gaat echter niet vanzelf. Bestaande grenzen zijn diep ingesleten en zijn zó normaal, dat opgavegericht samenwerken – als het gebeurt – vaak te maken krijgt met de pilotparadox: de uitzondering verandert niet de regel, maar bevestigt deze juist. Grenzeloos samenwerken gebeurt wel als uitzondering, maar wordt daarmee nog geen regel. Dat roept de vraag op hoe die beweging te kantelen is: grenzeloos samenwerken als regel, in plaats van als uitzondering. Om deze vraag te kunnen beantwoorden, moeten we eerst ‘uitpakken’ waarom dit niet zomaar een vraag, maar een dilemma is. Met andere woorden, waarom grenzeloos samenwerken nooit vanzelf zal gaan.

Eerst staan we daarom stil bij het begrip grenzeloos samenwerken. Het begrip is geformuleerd als een streven om naar toe te werken. De grenzen worden daarin gerelativeerd en dienstbaar gemaakt aan het werken aan de opgave. Dat is goed en interessant, maar het ontkent ook de essentie van overheidsorganisaties. Zonder begrenzing verandert de overheid in een bedrijf dat werkt aan één bedoeling, terwijl bij overheidshandelen eigenlijk altijd tegenstrijdige waarden aan de orde zijn. Die waarden kunnen alleen werkelijk bekrachtigd worden als ze ook vertegenwoordigd zin in toegesneden organisatie-onderdelen, Grenzen zijn dus ‘hinderlijk’, maar óók noodzakelijk. Net als de beweging naar grensoverstijgend werken. Dat maakt grensoverstijgend werken tot een inherent dilemma: tussen de logica en de waarde van de grens, én de logica en de waarde van het over grenzen heen werken, kijken en organiseren. Grenzen zijn nodig, maar over grenzen heen samenwerken is dat evenzeer.

In dit essay kijken we hoe we op twee manieren met dit dilemma om kunnen gaan. De eerste lijn is ontwerpend van aard: hoe zou het ‘nieuwe normaal’ van grenzeloos samenwerken eruit kunnen zien? Als we van A naar B gaan, hoe ziet B er dan uit? Daarvoor gaan we eerste dieper in op het concept grenzen: waar komen die ook alweer vandaan en wat raken we kwijt als we inderdaad grenzeloos gaan samenwerken? Hiermee komen we tot een herwaardering van grenzen, juíst als basis voor grensoverstijgend werken. Grenzen zijn nodig, om over grenzen heen samen te kunnen werken.

De tweede lijn is veranderkundig van aard: hoe is de beweging naar grensoverstijgend samenwerken te realiseren? Hoe komen we van A naar B? Vaak gehoord is de bewering dat het gewoon ‘niet kan’, of ‘niet mag’. Andersom wordt vaak gesteld dat het simpelweg een kwestie is van ‘doen’ en ‘durven’ en dan lukt het wel. In de praktijk zien we echter dat grenzen voortkomen uit een complex samenspel van structuren en gedrag. Serieuze verandering kan pas plaatsvinden als we de onderliggende gedragspatronen beter gaan begrijpen. Zo biedt het essay een perspectief op de belangrijkste patronen die de verandering lastig maken én die als aangrijpingspunt kunnen fungeren om de verandering van A naar B te realiseren. Hiertoe presenteren we drie strategieën die op vijf verschillende niveaus van het openbaar bestuur zijn toe te passen.

Gerelateerde publicaties

Balanceren tussen inkapseling en afstoting

Een essay over de strategische functie bij de Rijksoverheid 

Een essay over de strategische functie bij de Rijksoverheid. De strategische functie van de departementen is vrijwel steeds in beweging. De vraag is wie de ‘strategen’ in dit type organisatie zijn wat voor activiteiten zij verrichten. Hoe verloopt de dagelijkse werkpraktijk en tegen welke strategische dillema’s lopen zij aan?

Thema's
Strategie en toekomst

Verschuivende verwachtingen

Over rolverandering en vormgeven aan strategische professionaliteit

In dit essay wordt verslag gedaan van de rolverandering die zich sinds de start van de vorming van de strategische afdeling heeft voltrokken binnen de bestuursdienst van een grote Nederlandse gemeente.

Thema's
Strategie en toekomst

Strategiseren in de schaduw van de macht

Politiek assistenten van bestuurders als verborgen verbinders

Politiek assistenten van bestuurders als verborgen verbinders. Politiek assistenten zijn een relatief nieuw soort functionaris, die zorg draagt voor de ondersteuning van bestuurders. De politiek assistenten vervullen een functie die niet meer als ‘extraatje’ te benoemen is, maar die inmiddels vitaal is om het systeem in stand te houden..

Thema's
Strategie en toekomst

Toekomstverkenning en organisatieontwikkeling

Ontwerpkeuzes in het scenarioproject RWS 2020

Toekomstverkenning is een veelgebruikt instrument in strategische processen, ook bij overheidsorganisaties. Strategie en toekomst zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De vraag is of en hoe dat goed gebeurt.

Thema's
Strategie en toekomst

Figureren in het verhaal van een ander

Over gezagsdragers in beeld 

De voorbeelden van de politiek in ingewikkelde mediaoptredens zijn talrijk. De essentie van ‘mediacratie’ staat in dit essay centraal: de gevolgen van de versmelting die optreedt in de handelingslogica’s van politiek, ambtenarij en media

Thema's
Politiek en bestuur