Omgaan met signalen

Omgaan met signalen
Naar een handelingsperspectief voor overheden
Publicatiejaar
2022
Auteur(s)
Martijn van der Steen
Andrea Frankowski
Laura Schröer
Jorren Scherpenisse
Nancy Chin-A-Fat
Thema's
Strategie en toekomst

Een kade die plotseling instort, een bank die onverwacht failliet gaat, een virus dat uitgroeit tot een pandemie of juist momentum voor een gedragen klimaatconvenant of mooie kans op een internationale samenwerking... Het openbaar bestuur wordt continu verrast, in positieve en negatieve zin. Tegelijkertijd gaan aan verrassingen vaak signalen vooraf, want kritische incidenten doen zich maar zelden geheel ongezien en onverwacht voor. Achteraf bezien zijn er altijd indicaties, vermoedens, gevoelens en vroege waarschuwingen voor iets dat later uitgroeit tot een betekenisvol fenomeen. Inzicht in de manier waarop overheidsorganisaties hier beter op kunnen anticiperen is van belang, zodat zij niet verrast worden, maar gerichter, bewuster en strategischer om kunnen gaan met signalen. 

Op basis van een uitgebreid literatuuronderzoek in combinatie met een casestudieonderzoek bieden we inzicht in signalen en signaleringsprocessen. We beschouwen de wijze waarop overheden signalen opvangen en waarnemen, interpreteren en betekenis geven, en signalen al dan niet opvolgen, door waarnemingen om te zetten in gerichte en passende handelingen en acties. We reflecteren vervolgens op manieren waarop het strategisch vermogen van overheidsorganisaties te verhogen is, door onzekerheid juist tegemoet te treden, te omarmen, te laten bestaan, de verrassing misschien zelfs uit te lokken en gericht en bewust onzeker te zijn.

Het onderzoek vond plaats in het kader van het interdepartementale kennisprogramma Intelligent Bestuur waarin de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Economische Zaken en Klimaat, Infrastructuur en Waterstaat, Justitie en Veiligheid, Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Sociale Zaken en Werkgelegenheid participeren.

In het kader van dit onderzoek ontwierpen we een simulatiespel speciaal bedoeld voor Rijksambtenaren, die werken in en rond beleidsopgaven. In het spel kruipen deelnemers in de huid van verschillende stakeholders uit het openbaar bestuur en gaan aan de slag met allerlei dynamieken die zich voordoen rondom de maatschappelijke opgave waaraan ze werken. Doel van het spel is om je bewuster te maken van het eigen handelen, keuzes en beslissingen bij beleidsvorming rond ingewikkelde maatschappelijke opgaven.

Gerelateerde publicaties

Balanceren tussen inkapseling en afstoting

Een essay over de strategische functie bij de Rijksoverheid 

Een essay over de strategische functie bij de Rijksoverheid. De strategische functie van de departementen is vrijwel steeds in beweging. De vraag is wie de ‘strategen’ in dit type organisatie zijn wat voor activiteiten zij verrichten. Hoe verloopt de dagelijkse werkpraktijk en tegen welke strategische dillema’s lopen zij aan?

Thema's
Strategie en toekomst

Verschuivende verwachtingen

Over rolverandering en vormgeven aan strategische professionaliteit

In dit essay wordt verslag gedaan van de rolverandering die zich sinds de start van de vorming van de strategische afdeling heeft voltrokken binnen de bestuursdienst van een grote Nederlandse gemeente.

Thema's
Strategie en toekomst

Strategiseren in de schaduw van de macht

Politiek assistenten van bestuurders als verborgen verbinders

Politiek assistenten van bestuurders als verborgen verbinders. Politiek assistenten zijn een relatief nieuw soort functionaris, die zorg draagt voor de ondersteuning van bestuurders. De politiek assistenten vervullen een functie die niet meer als ‘extraatje’ te benoemen is, maar die inmiddels vitaal is om het systeem in stand te houden..

Thema's
Strategie en toekomst

Toekomstverkenning en organisatieontwikkeling

Ontwerpkeuzes in het scenarioproject RWS 2020

Toekomstverkenning is een veelgebruikt instrument in strategische processen, ook bij overheidsorganisaties. Strategie en toekomst zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De vraag is of en hoe dat goed gebeurt.

Thema's
Strategie en toekomst

Figureren in het verhaal van een ander

Over gezagsdragers in beeld 

De voorbeelden van de politiek in ingewikkelde mediaoptredens zijn talrijk. De essentie van ‘mediacratie’ staat in dit essay centraal: de gevolgen van de versmelting die optreedt in de handelingslogica’s van politiek, ambtenarij en media

Thema's
Politiek en bestuur