Een bus voor een verre groepsreis met veel passagiers, een terreinwagen om zelfs de meest verwilderde en overwoekerde paden te trotseren, een stadsautootje dat dwars in een parkeervak past - iedere auto wordt ontworpen met bijzondere eigenschappen. Die eigenschappen maken dat ze voor de ene situatie zeer passend zijn, maar in een andere situatie geen schijn van kans maken. Zo is het eigenlijk ook met stelsels. In 'Onderweg ontwerpen' onderzoeken Annemarie van der Wilt, Martijn van der Steen, Christiaan van der Kaaij, Eva Kloet, Laura Schröer en Bart van Kessel aan de hand van de metafoor van een auto wat het betekent om een stelsel te ontwerpen. Op welke kenmerken kunnen stelsels van elkaar verschillen? Wat voor prototypen ontstaan er uit die mogelijke variatie, en hoe functioneert zo'n stelsel als het eenmaal de 'windtunneltest' moet ondergaan?

Het stelsel waar dit essay zich op richt is het stelsel voor onderwijs aan nieuwkomers. Dat stelsel wordt op dit moment door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) herzien. Hoe gaat het ontwerpen van zo'n stelsel eigenlijk? Welke variabelen zijn relevant en hoe verhouden die zich tot elkaar - en tot de realiteit? In het essay worden inzichten beschreven die in dit geval ontleend zijn aan het stelsel voor onderwijs aan nieuwkomers, maar die tegelijkertijd ook voor andere stelsel in aan- of ombouw van toepassing zijn. Denk bijvoorbeeld aan:

• De mogelijke variatie is groot, maar niet oneindig; niet alles is mogelijk

• De stelselontwerper draait aan de knoppen, maar doet dat voor degene aan het stuur

• Er bestaat niet zoiets als 'from scratch' beginnen: er is vaak al iets en daar moet je iets mee

• Ontwerpen betekent scherp kiezen en vervolgens - onderweg - het vermogen hebben om bij te kunnen stellen

Dit essay is geschreven in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.