In het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) werken alle waterschappen en het Rijk sinds 2014 samen aan het waterveilig houden van Nederland. Deze alliantie staat voor een omvangrijke opgave: het versterken van, volgens de laatste inschattingen, in totaal 1.590 kilometer dijken en honderden sluizen en gemalen tot aan 2050. Het HWBP is daarmee de grootste dijkversterkingsoperatie sinds de Deltawerken. Maar: de productie van kilometers blijft achter op de prognoses, terwijl de kosten per kilometer juist hoger zijn dan begroot. Binnen het HWBP leidt dit tot vragen over regie en vindt er een herijking plaats. Tegen die achtergrond is de NSOB gevraagd te onderzoeken of en hoe de governance is te verbeteren ten bate van de productie van het HWBP.

Hierover gaat ons rapport “(Kilo)meters maken. Grip krijgen op de relatie tussen governance en productie in het Hoogwaterbeschermingsprogramma”. We gaan daarbij eerst in op de productie van het HWBP, aan de hand van twee vragen:

1. Productie van wat? Wij constateren dat productie hier niet alleen gaat om de mate waarin een project zorgt voor kilometers dijkversterking, maar ook om de reductie van afstand tot de veiligheidsnorm (veiligheidswinst) en de bijdrage die een project levert aan de productie via leren en stimuleren (katalysatoreffecten).

2. Productie in welk tempo? De vraag of de productie op schema ligt, hangt af van het gehanteerde tijdbeeld. Een lineair tijdbeeld (gelijkmatige groei) leidt tot andere verwachtingen en vergt andere strategische keuzes dan logaritmische, exponentiële of logistische groei.

Bovenstaande twee vragen bieden een belangrijke basis voor het maken van strategische keuzes binnen het HWBP. Naast strategie doen wij in het rapport aanbevelingen voor twee andere aspecten van governance: structuur en cultuur. De aanbevelingen gaan uit steeds uit van het onderliggende principe dat grip in een alliantie alleen collectieve grip kan zijn. Alleen zo kan de alliantie meer zijn en bereiken dan een optelsom van losse projecten. Dat vraagt (o.a.) om meervoudige monitoring, investeren in het combinerend vermogen tussen partijen, en ‘vreedzaam vechten’ voor het benutten van meervoudige belangen. De aanbevelingen zijn erop gericht bij te dragen aan het maken van (kilo)meters. Daarnaast biedt het rapport inzichten waaraan andere interbestuurlijke samenwerkingsverbanden zich kunnen spiegelen.