In dit essay onderzoeken we, op verzoek van het Kennisprogramma Zeespiegelstijging, aan de hand van twee casussen hoe decentrale overheden in de regio Rijnmond-Drechtsteden in actie komen rond zeespiegelstijging. Dat is allesbehalve vanzelfsprekend. Het agenderen van langetermijnvraagstukken is buitengewoon lastig – niet alleen door politieke (on)wil, maar ook door diepgewortelde institutionele, sociale, economische en psychologische mechanismen. Decentrale overheden die erin slagen om, met bewoners en lokale partijen, te anticiperen op zeespiegelstijging, bewegen dan letterlijk tegen de stroom in.

De eerste casus vormt een onderzoek naar de bestuurlijke agendering van klimaatverandering in de gemeente Rotterdam. Rond 2007 zetten enkele actieve ambtenaren klimaatadaptatie op de agenda in Rotterdam. Rotterdam profileert zich in deze periode als koploper met het eerste stedelijke adaptatieprogramma ter wereld. In de tweede casus onderzoeken we de waterveiligheidsaanpak op het Eiland van Dordrecht. Deze aanpak wordt met name gekenmerkt door een sterke inzet op bottom-up bewustwording en de betrokkenheid van burgers, onder meer bij het jaarlijkse Festival Voor de Vloed en het educatieve lesprogramma De Redders van Dordt. In het essay analyseren we welke strategieën in Rotterdam en Dordrecht het mogelijk maakten om momenten van politieke en bestuurlijke ontvankelijkheid te creëren en benutten.

We bouwen in dit onderzoek voort op inzichten uit ons eerdere essay Volgens het boekje: een bestuurskundige verkenning van langetermijnstrategie voor zeespiegelstijging.